Eigenlijk zou ik het broeden willen ontmoedigen; elk jaar sterven er weer hennen en vele kuikens doordat mensen er ondoordacht aan beginnen en elk jaar weer eindigen mensen met een tuin vol hanen die niemand hebben wil. Maar voor wie weet waar hij aan begint hier dan toch de basis informatie …
Als je een ras hebt dat goed broeds wordt kun je een hen eieren laten uitbroeden. Dat moet je zeker níet doen “omdat ze zo graag moeder wil worden”, een kip heeft geen kinderwens maar hormonen en een cyclus waardoor ze op gezette tijden broeds wordt. Zodra dat over is (je kunt haar broedsaf maken) gaat ze weer over tot de orde van de dag.
Als je zeker weet dat je kuikens wilt, de ruimte voor ze hebt én weet wat je met de hanen gaat doen (in de praktijk komt het er vaak op neer dat je ze moet slachten) dan heb je het volgende nodig:
- een broedse hen, bij de juiste rassen een kwestie van geduld en eventueel gewone eieren op de gewenste broedplek leggen
- broedeieren, om aan de hen te geven als ze eenmaal goed broeds is en op de juiste plek zit te broeden
- een ruimte voor de hen om te broeden (klein nachthokje) met ren waar de hen de pootjes kan strekken en de eerste tijd veilig is met de kuikens
Het beste zorg je dus voor een aparte huisvesting voor de aanstaande moeder. Laat je kippen bij elkaar zitten dan wordt ze vaak gestoord en leggen andere kippen eieren bij. Ook kunnen ze elkaars kuikens (dood)pikken als je kippen samen laat broeden.
Een broedende hen zal het nest niet vaak verlaten, maar ze moet het zeker kunnen zodra ze wil. Een hen opsluiten is niet goed; broedsheid kun je niet afdwingen en een dier 21 dagen in een veel te klein hokje zetten is nergens goed voor, en zéker niet voor het dier!
Wij hadden een apart broedhokje (zie je nog net op de foto), een eenvoudig nachthokje voor konijnen van ca. 70 x 60 cm. Madam besloot echter op het stro in de schuur zelf te gaan zitten, en niet in het hokje wat er stond. Ook goed, we kochten een apart hok voor de rest van de crew en lieten haar in de schuur zitten. Met een rol kippengaas flansten we een klein rennetje om de schuurdeur en we waren klaar voor het kippengeluk :)
Een plaats kiezen
Heb je een veilige, rustige plek voor je hen gevonden/gemaakt, leg er dan wat nepeieren (of hard gekookte eieren) in om haar op het briljante idee te brengen daar te gaan broeden. Wacht niet tot je een broedse hen hebt, want dan weet je zeker dat je haar moet verhuizen met alle risico’s van dien. Gewoon een mooi nest maken met eitjes en er het beste van hopen. Eventueel bij de eerste tekenen van broedsheid de betreffende dame aldaar parkeren en dat stug volhouden en er het beste van hopen.
Een broedse hen
Heb je eenmaal een broedse hen op de juiste plek zitten dan kun je haar de broedeieren geven. Zorg ervoor dat je ze allemaal tegelijk geeft, zodat de kuikens tegelijk uitkomen! Doe je dat niet dan gaat ze met de eerste kuikens aan de wandel en sterft de rest, eeuwig zonde.
Je kunt de broedeieren gewoon voor haar neus snavel leggen, ze zal ze zelf onder zich rollen. De oude eieren neem je weg, het is de bedoeling dat ze alleen de broedeieren heeft zodat ze die optimaal verzorgt.
Eten & drinken
Een broedende hen moet altijd beschikken over vers water en goede voeding, het liefst een goede, evenwichtige graanmix. Hennen vallen flink af tijdens het broeden en aan legkorrels heeft ze dan niet veel.
Het is prima dat ze van het nest moet om te eten en drinken, zet het dus niet letterlijk onder haar neus neer. Ze zal dan uit zichzelf wel van het nest komen om zich te ontlasten, te eten en te drinken. Meestal als we het niet zien — dat is nestbescherming. Eventueel kun je wat zand neerleggen om te kijken of ze wel eens komt eten, je ziet dan de pootafdrukken in het zand.
Hoe minder je je ermee bemoeit, hoe beter het is! Kijk dagelijks een keertje bij haar, geef haar vers water en graan, maar laat haar zitten waar ze zit! Als ze de ruimte en mogelijkheden heeft zal ze prima voor zichzelf zorgen.
Pluk de hen ook niet van het nest; een gezonde hen zal prima voor zichzelf en de eieren zorgen. Kijk dagelijks even (met je ogen, niet met je handen), geef haar dan vers water & graan op de vaste plek en bijvoorbeeld een stukje appel ‘op bed’ om haar een beetje te verwennen. Verder vooral niks doen!
Het verhaal dat hennen zich doodbroeden als je ze niet zelf elke dag van het nest haalt is onzin. Een gezonde hen gaat niet dood op het nest, er is dan sprake van een zieke hen en/of ongedierte waardoor het dramatisch mis gaat.
Helaas letten veel mensen daar niet op, of ze geven een hen pas heel laat broedeieren zodat ze veel langer dan 21 dagen moet ‘zitten’. Dat zijn gevallen waarin het mis kan gaan, maar wie verantwoordelijk bezig is en gezonde dieren heeft hoeft zich nergens zorgen over te maken.
Help! Ze is een tijdje van het nest geweest en de eieren zijn koud!
Niks aan de hand, ze is gaan zandbadderen, eten, drinken, of waar ze maar behoefte aan had. Tussendoor afkoelen is helemaal niet erg, een hen die niet goed voor zichzelf zorgt wel. Als ze vaak relatief lang van het nest gaat kunnen de eieren een dagje later uitkomen, dat is alles.
Het is dag 21, wanneer kan ik de kuikens zien?
Wat je het beste doet is zorgen dat je veel afspraken buitenshuis hebt op dag 21 en 22. Als je eenmaal weet dat er eieren uit kunnen komen is het erg moeilijk er niet steeds bij te gaan kijken, terwijl de hen de rust nu meer dan ooit nodig heeft.
Een kuiken kan zomaar een dagje zoet zijn met uit het ei zien te komen, en moet dan veilig onder moeders vleugels opdrogen. Daar zie je weinig tot eigenlijk helemaal niks van, je kunt hoogstens gepiep horen. Laat de kloek dan rustig zitten!!
Kuikens nemen de dooier van het ei op vlak voor ze uitkomen en hebben daarom de eerste 24 uur niets nodig. Ze blijven veilig en warm onder de kloek zitten, en wij laten de kloek rustig op haar plek. Als de kuikens allemaal droog zijn gaat ze er vanzelf mee aan de wandel, dit is op dag 2 of 3 nadat het 1e kuiken is uitgekomen.
Eindelijk, eindelijk krijg je dan de kuikens te zien!
De zorg van de mens beperkt zich bij natuurbroed vooral tot de voorbereiding: zorgen voor een goede broedplek met voldoende & veilige uitloop voor de eerste weken. Tijdens het broeden zorgen we voor volop vers graan en vers water, verder moet je niets doen!
Wanneer wij ons werk goed hebben gedaan voor de hen begon te broeden loopt het jong geluk in een veilige ren (ook van boven dicht!) en kan de hen de kuikens leren scharrelen, zandbadderen etc. etc. Na een week of 6 tot 8 zal de kloek het beu zijn en de kuikens steeds vaker weigeren en moeten ze op eigen pootjes staan.
Help, er komt een kuiken niet goed uit het ei!
Als je de hen met rust laat merk je dat niet, je vindt dan het dode kuiken pas als ze aan de wandel gaat. Heel cru, maar wel goed.
Een kuiken “helpen” met uit het ei komen gaat in 99% van de gevallen mis. Bloedvaatjes gaan kapot, de dooier wordt niet volledig opgenomen .. vaak sterven deze kuikens nog steeds, alleen langzamer.
Wat moet ik de kuikens en de moeder voeren?
Ik maal zelf graan fijn en vul dat aan met universeelvoer. Je kunt ook kant-en-klaar kuikenvoer kopen, de reden dat wij dat niet doen lees je op de pagina over coccidiose onder het kopje ‘preventie’. Kwestie van persoonlijke voorkeur en hoe je omgaat met bepaalde risico’s.
We geven kloek en kuikens altijd een royale ren (minimaal 8m2) met zowel aarde als gras en beplanting dus ze scharrelen ook een flink deel van hun kostje zelf bij elkaar.
Kuikens moeten altijd beschikken over voedsel en ook de kloek moet flink aansterken. Zorg dus dat er altijd voedsel staat (kloek kan gewoon met de kuikens mee-eten) en volop vers water.