Coccidiose (spreek uit als kok·sie·die·ose) is een gevaarlijke ziekte die lastig te bestrijden is. Wanneer je het vermoeden hebt dat je dieren besmet zijn moet je snel en doelgericht handelen.
Coccidiose bij de kip wordt veroorzaakt door de intracellulaire stadia van parasieten, die behoren tot de familie Eimeria. De parasiet kent een mest-bek levenscyclus.
Een besmetting door Eimeria leidt tot bescherming tegen vervolgbesmettingen door dezelfde soort. Verschillende soorten Eimeria besmetten verschillende gastheren. De kip is gastheer voor 7 soorten.
Cocciodose kan voorkomen bij dieren van elke leeftijd en in elke tijd van het jaar; kuikens vormen de grootste risicogroep. In de zomer heb je de meeste kans op een uitbraak, maar sluit het in de winter zeker niet uit als je de symptomen herkent!
Coccidiose bij kippen wordt veroorzaakt door eencellige parasieten: zogenaamde protozoën van het geslacht Eimeria. De kippen raken besmet door het opnemen van oöcysten (‘coccidiose-eieren’). Deze oöcysten zitten in de mest van besmette dieren die in het strooisel terechtkomt.
Direct na uitscheiding zijn ze nog ongevaarlijk omdat ze nog moeten rijpen (sporuleren). Het rijpen wordt bevorderd door een warme en vochtige omgeving. De dieren worden besmet doordat ze strooisel pikken waarin de oöcysten zitten.
In de darmcellen vermenigvuldigen de parasieten zich heel snel, waarbij ze de darmcellen vernietigen en waarbij bacteriën vrij spel krijgen (disbacteriose, necrotische enteritis). Zo ontstaan nieuwe oöcysten die op hun beurt eveneens in de mest terechtkomen.
Een enkele oöcyst kan tot 2,5 miljoen nakomelingen voortbrengen. Deze hele cyclus duurt tussen de 4 en de 7 dagen, afhankelijk van de soort Eimeria. [bron]
Coccidiose herkennen
De symptomen zijn vrij algemeen wat het soms lastig maakt. Omdat coccidiose vooral voor komt bij kuikens moet je zodra deze dieren symptomen vertonen uitgaan van het ergste en direct contact opnemen met een pluimveearts of gespecialiseerde dierenarts.
- Bol zitten: vleugels laag, borst (en vaak ook krop) hoog, een ‘bolletje’ ellende
- Lusteloos, staan wat te suffen, scharrelen niet rond
- Bij schrik lopen ze wel even maar gaan al snel weer zitten suffen
- Soms: diarree, al dan niet met bloed (afhankelijk van soort besmetting)
- Verder gevorderd stadium: mager, volledig lusteloos, koud
Op zich dus vrij algemene symptomen, maar zeker bij kuikens is het zeer afwijkend gedrag. Die zijn nieuwsgierig en rennen normaal vrolijk rond. Zie je dit gedrag bij jonge dieren, twijfel dan niet maar schakel je pluimveearts (PVA) of dierenarts (DA) in en zeg dat je coccidiose vreest.
Behandeling
Uitsluitend via je PVA/DA laten verlopen! Onderdosering is gevaarlijk en preventief (of zinloos, als het geen coccidiose blijkt te zijn) behandelen ook, daarmee bouwen de dieren resistentie op tegen het medicijn. Ga bij het vermoeden van coccidiose nóóit zelf dokteren en behandelen op advies van wie dan ook!
Er zijn verschillende goede middelen verkrijgbaar via je PVA/DA, die je secuur volgens voorschrift moet gebruiken.
Omdat het zo belangrijk is dit samen met je PVA/DA te doen gaan we daar op deze website niet verder op in.
Preventie
Preventief behandelen is onmogelijk: je kunt een dier wel een kuur geven tegen een parasiet, maar als het dier die parasiet niet bij zich draagt doet het niets – behalve resistentie opbouwen. Dit is ook de reden dat ik mijn kuikens nooit het standaard opfok-voer geef; er zit bijna altijd een middel tegen coccidiose in. Een preventieve behandeling dus, via het voer.
Er is hier nog nooit een coccidiose uitbraak geweest en preventief behandelen is zinloos. En mocht het alsnog een keer gebeuren dan zijn die dieren bijna niet meer te behandelen door de inmiddels opgebouwde resistentie …
Wat je wél kunt doen om de kans op coccidiose te verminderen:
- Zorg voor een goede hygiëne in zowel nachthok als uitloop/ren
- Zorg voor schoon en droog (!) strooisel
- Zet geen water in het nachthok
- Zorg voor voldoende ventilatie in je hok en zet niet te veel dieren in je ruimte
- Zet dieren die symptomen vertonen direct in quarantaine
- Zet nieuw dieren na aankoop 14 dagen in quarantaine
Helaas kan je in de ruimste, schoonste hokken alsnog een uitbraak krijgen; uitsluiten kun je het helaas niet maar je kunt de kans verkleinen.
Na een coccidiose uitbraak …
Je bent na een uitbraak eigenlijk nooit meer ‘cocc-vrij’. Haal in elk geval alle hokken helemaal leeg en ontsmet alles zo goed mogelijk – het liefst zelfs met een handbrander (wel heel voorzichtig zijn als je een houten hok hebt!).
Zelfs als je de ren/uitloop/tuin afgraaft en voorziet van nieuwe aarde kan een herbesmetting alsnog opduiken.
Wil je kuikens opfokken nadat je coccidiose in je hok hebt gehad dan kun je er voor kiezen de kuikens heel ergens anders uit te laten komen en groot te brengen, maar dit is lang niet voor iedereen een haalbare kaart.
Meestal zal het neerkomen op je kuikens scherp in de gaten houden en snel en doelgericht handelen zodra je symptomen ziet.