Marek is, net als cocciodose, een gemene ziekte die je niet kunt voorkomen. In tegenstelling tot cocciodose is Marek niet te behandelen en zijn de overlevingskansen voor de dieren nihil.
Eén van de kenmerken van Marek is de pootverlamming. Dit kan echter ook veroorzaakt worden door bv. een vitaminegebrek. De verhalen dat Marek te genezen is met vitaminen komen daar vandaan; de dieren zijn inderdaad genezen en zeker door vitaminen te geven. Maar ze hadden (gelukkig) geen Marek …
Marek kenmerkt zich door tumorvorming van weefsel dat afweerstoffen produceert. De tumoren vormen zich in verschillende lichaamszenuwen, in organen (lever, geslachtsorganen, milt, nieren, longen, hart), in spieren en in de huid. Soms wordt de iris van het oog aangetast.
We onderscheiden 3 vormen van Marek:
- Neutrale (Klassieke) Marek. Vaak te herkennen aan de pootverlamming. Vaak is één poot naar voren en één poot naar achter gestrekt. Eerste symptomen zijn vaak moeilijk lopen en/of poten heel hoog tillen bij het lopen. Deze vorm van Marek komt vooral (maar niet uitsluitend) voor bij dieren die qua leeftijd net voor of aan de leg zijn. Meestal beperkt de verlamming zich tot één kant (poot). Andere kenmerken: hangkrop, kop laten hangen, moeilijke ademhaling.
- Acute Marek. Deze vorm komt het meeste voor bij jonge dieren / kuikens. De eerste verschijnselen worden doorgaans tussen de 10e en 20ste week zichtbaar. Inwendig heeft het diertje dan al heel wat tumoren. Deze vorm van Marek zie je vaak niet ‘aankomen’, je wordt verrast door de plotselinge en onverklaarbare dood van je dieren. Marek is dan via sectie vast te stellen, wat het overwegen waard is i.v.m. de resterende en toekomstige dieren. Tegen het einde zijn de dieren letterlijk en figuurlijk slap en eten niet meer omdat dat door verlammingsverschijnselen niet meer mogelijk is. Door de tumoren ogen (en voelen) ze echter niet dun.
- Oculaire Marek. Dit is eigenlijk de minst erge vorm van Marek, hoewel je je af kunt vragen hoe blij je moet zijn met een blinde kip. Bij deze vorm van Marek wordt de iris aangetast waardoor deze grijs verkleurt en een onregelmatige vorm krijgt. Komt het meest voor bij dieren die tegen de leg zitten of net aan de leg zijn. Terzijde: er zijn blinde kippen die zich prima redden, geef het dier dus wel een kans.
Voor alle 3 de vormen van Marek geldt dat de dieren niet te genezen zijn.
Marek vaststellen
De diagnose Marek is moeilijk te stellen. Als je een dier verloren hebt aan waarschijnlijk Marek, overweeg dan serieus om sectie te laten verrichten om zekerheid te hebben. Dit kan via je eigen PVA/DA of via bijvoorbeeld de diergeneeskundige faculteit van de Universiteit Utrecht. Deze sectie is kostenloos omdat studenten de sectie verrichten. Je ontvangt een keurige waarschijnlijkheids diagnose die zeker bij Marek erg waardevol is.
Verspreiding en besmettelijkheid
Het virus wordt overgedragen via huidcellen en veerfollikelcellen die als stofdeeltjes worden verspreid. Door zijn resistente karakter kan het Marek virus zo lang ‘in je hokken’ blijven; het virus kan 3 jaar lang zorgen voor een nieuwe besmetting.
Deze besmetting treedt op door het inademen van virus-bevattende stofdeeltjes. Met name jonge kuikens zijn zeer gevoelig voor deze ziekte.
Vanaf een leeftijd van 6 weken bouwen de kuikens een natuurlijke resistentie op tegen tumorgroei als gevolg van het Marek-virus, terwijl volledige resistentie pas na ongeveer 16 weken wordt bereikt.
Preventie – kun je Marek voorkomen?
Nee, eigenlijk niet. Als je nog moet beginnen met kippen, koop dan kippen die niet tegen Marek zijn ingeënt en minimaal 9 maanden oud zijn. Daarmee sluit je zoveel mogelijk uit dat je Marek meeneemt je hok in. Idem als je later dieren bijkoopt: zet géén kippen die ingeënt zijn bij kippen die dat wél zijn.
Kies je voor kippen die wél tegen Marek zijn ingeënt (sommige rassen / stammen zijn erg gevoelig), koop dan altijd dieren die ingeënt zijn en zorg ervoor dat ook je eventuele kuikens ingeënt worden. Als je dieren verkoopt altijd aangeven dat ze ingeënt zijn!
Waarom worden niet alle kippen gewoon ingeënt?
Inënten is soms nodig, wanneer een stam bijzonder gevoelig is voor Marek. Maar er kleven veel nadelen aan; je komt zo nooit van de Marek af. Eigenlijk is het beter om het risico te nemen (en het moeten afmaken van veel kuikens te accepteren) om zo de gevoeligheid eruit te fokken.
Het inënten tegen Marek kan uitsluitend bij ééndagskuikens, later inënten kan niet. Het is een kostbare aangelegenheid; als je je kuikens wilt laten inënten dan kun je ze het beste laten uitbroeden bij iemand die dermate grote aantallen kuikens verwerkt dat inënten betaalbaar is.
Wat te doen als je eenmaal Marek in je hok hebt?
Je kunt schoonmaken, ontsmetten en grond afgraven wat je wilt, ga er maar van uit dat je tot 3 jaar na de uitbraak een nieuwe uitbraak kunt krijgen. Het beste koop je alleen nog dieren van 9 maanden of ouder en laat je geen kuikens meer komen.
Wil je toch een kloek laten broeden dan moet dat volledig apart van het besmette gebied. Als dat al haalbaar is zit je nog met het probleem van insleep: als je bij je kippen in de buurt bent geweest en dan naar de kuikens gaat kun je via bv. schoeisel en kleding de Marek meenemen.